{"id":201,"date":"2019-01-27T21:57:39","date_gmt":"2019-01-27T20:57:39","guid":{"rendered":"http:\/\/szumwiatru.pl\/?p=201"},"modified":"2019-01-27T21:57:39","modified_gmt":"2019-01-27T20:57:39","slug":"nie-boj-sie-maryjo-jestem-tylko-rodzajem-literackim-przyczynek-do-rozwazan-o-dziwnym-slowie-w-biblistyce-narratologii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/2019\/01\/27\/nie-boj-sie-maryjo-jestem-tylko-rodzajem-literackim-przyczynek-do-rozwazan-o-dziwnym-slowie-w-biblistyce-narratologii\/","title":{"rendered":"\u201eNie b\u00f3j si\u0119, Maryjo, jestem tylko rodzajem literackim\u201d przyczynek do rozwa\u017ca\u0144 o dziwnym s\u0142owie w biblistyce \u2013 narratologii"},"content":{"rendered":"\n

            Powy\u017cszy cytat jest cz\u0119\u015bci\u0105\npopularnego \u017cartu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by by\u0107 z powodzeniem uznany za symbol nieufno\u015bci\nwobec rzekomo \u201eniejasnej\u201d pracy biblist\u00f3w. S\u0105dz\u0119, nie bez podstaw, \u017ce pewna\ncz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0119\u017cy (by\u0107 mo\u017ce te\u017c wiernych \u015bwieckich) odznacza si\u0119 niech\u0119ci\u0105 do\n\u201erewelacji\u201d wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy Pisma, kt\u00f3rzy mieliby podwa\u017ca\u0107 podwaliny\nwiary w S\u0142owo Bo\u017ce. Niema\u0142\u0105 rol\u0119 w powstaniu tej podstawy odegra\u0142a ciesz\u0105ca si\u0119\nwr\u0119cz ponur\u0105 s\u0142aw\u0105 metoda historyczno-krytyczna. Wydaje si\u0119, \u017ce bibli\u015bci znajduj\u0105cy\nw niej upodobanie za sw\u00f3j jedyny cel maj\u0105 poddanie w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 historyczno\u015bci\nkolejnych wydarze\u0144 czy postaci biblijnych. Niekt\u00f3rzy z krytyk\u00f3w owej metody posi\u0142kuj\u0105\nsi\u0119 rozwa\u017caniami kardyna\u0142a Ratzingera, kt\u00f3ry wskazywa\u0142 parokrotnie na jej\nograniczenia. Jednak\u017ce, co jest istotne: nigdy nie podwa\u017ca\u0142 zasadno\u015bci jej\nistnienia, twierdz\u0105c, \u017ce jest absolutnie niezb\u0119dna w dzisiejszej biblistyce.\nNieufno\u015b\u0107 wobec egzegezy wsp\u00f3\u0142czesnej dobrze obrazuje poni\u017cszy cytat z artyku\u0142u\npolskiego teologa: \u201eTrzeba wla\u0107 ducha w biblistyk\u0119. Potrzebne jest nowe\notwarcie, kt\u00f3re powinno p\u00f3j\u015b\u0107 w kierunku syntezy nauki i duchowo\u015bci. [\u2026] Czas\nodej\u015b\u0107 od bo\u017cka nauki ku wypr\u00f3bowanej drodze Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3r\u0105 jest duchowo\u015b\u0107.\n[\u2026] potrzebne jest integralne spojrzenie na biblistyk\u0119. Wlanie ducha w tego\ntrupa\u201d.[1]<\/a>\nJednak\u017ce, odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce krytycy biblist\u00f3w maj\u0105 nie zawsze aktualne dane.\nPokusa naukowo\u015bci by\u0142a rzeczywi\u015bcie silna w egzegezie, ale lata temu. Jeden z\nprofesor\u00f3w Biblicum opowiada\u0142 mi, \u017ce w latach 70\u2019, 80\u2019 starano si\u0119 za wszelk\u0105\ncen\u0119 wykaza\u0107 na uczelni \u201enaukowo\u015b\u0107\u201d podej\u015bcia do Biblii. Dzi\u015b, jednak, nie\nwydaje si\u0119 to by\u0107 zagro\u017ceniem tak silnym czy powszechnym jak kiedy\u015b. Podobnie\n\u201ez\u0142owr\u00f3\u017cbna\u201d metoda historyczno-krytyczna nie wyst\u0119puje ju\u017c w takiej postaci\njak j\u0105 stosowa\u0142 Bultmann. Zreszt\u0105, jak to pami\u0119tam z okresu studi\u00f3w\nlicencjackich na Biblicum, obecnie k\u0142adzie si\u0119 nacisk na stosowanie ka\u017cdej\ndost\u0119pnej metody, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 u\u017cyteczna w analizie tekstu. Opisywana metoda\nnie jest ju\u017c jedyn\u0105 czy uprzywilejowan\u0105 po\u015br\u00f3d innych.<\/p>\n\n\n\n

            Tytu\u0142owy cytat m\u00f3g\u0142by by\u0107 r\u00f3wnie\u017c\nsymbolem nieufno\u015bci wobec egzegezy z zupe\u0142nie innego wzgl\u0119du, mianowicie ze\nswojego kontekstu historycznego. Nie znalaz\u0142em tego w \u017cadnej literaturze\nprzedmiotu, ale zdaje si\u0119, \u017ce wspomniany \u017cart g\u0142osz\u0105cy, \u017ce anio\u0142 Gabriel by\nuspokoi\u0107 Maryj\u0119 powiedzia\u0142 w scenie zwiastowania: \u201eNie b\u00f3j si\u0119, jestem tylko\nrodzajem literackim\u201d, powsta\u0142 w latach 60\u2019 zesz\u0142ego wieku. Wi\u0105\u017ce si\u0119 on ze\nsmutnym epizodem, kiedy to \u015awi\u0119te Oficjum na\u0142o\u017cy\u0142o zakaz wyk\u0142adania Pisma\n\u015awi\u0119tego na dw\u00f3ch wybitnych, jezuickich profesor\u00f3w Papieskiego Instytutu\nBiblijnego: o. Stanislasa Lyonneta oraz o. Maximiliana Zerwicka.[2]<\/a>\nBy\u0142o to w roku 1962 jeszcze za pontyfikatu Jana XXIII. Pierwszy z wymienionych\nnapisa\u0142 artyku\u0142 na temat zwiastowania, zatem jest prawdopodobne, \u017ce w\u0142a\u015bnie w\ntym czasie kontrowersji wobec gatunk\u00f3w literackich Biblii zrodzi\u0142 si\u0119 \u00f3w\ndowcip. Pawe\u0142 VI dwa lata p\u00f3\u017aniej przywr\u00f3ci\u0142 do \u0142ask zawieszonych w nauczaniu\nprofesor\u00f3w, w obronie kt\u00f3rych wyst\u0105pi\u0142o wielu biblist\u00f3w. Ojciec Lyonnet zosta\u0142\nnawet p\u00f3\u017aniej mianowany konsultorem Kongregacji Doktryny Wiary.<\/p>\n\n\n\n

            Wiele czasu up\u0142yn\u0119\u0142o od tych\nwydarze\u0144. Biblistyka zmieni\u0142a si\u0119 w tym czasie znacz\u0105co. Nie jest moj\u0105 intencj\u0105\nzajmowa\u0107 si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo ka\u017cd\u0105 metod\u0105 biblijn\u0105, ale przedstawi\u0107 kr\u00f3tk\u0105 histori\u0119\nnurt\u00f3w wiod\u0105cych ze szczeg\u00f3lnym naciskiem na najnowszy spos\u00f3b podej\u015bcia do\nBiblii – narratologi\u0119. Pami\u0119tam doskonale moj\u0105 dezorientacj\u0119 z pocz\u0105tk\u00f3w\nseminarium duchownego, je\u015bli chodzi o mnogo\u015b\u0107 metod biblijnych:\nsynchronicznych, diachronicznych, intertekstualnych, itp. M\u00f3wili\u015bmy o nich du\u017co\ni w zasadzie \u017cadnej nie zastosowali\u015bmy w praktyce, nie m\u00f3wi\u0105c nawet o ich\nprzydatno\u015bci w pracy duszpasterskiej. Punktem wyj\u015bcia dla naszych rozwa\u017ca\u0144\nb\u0119dzie kr\u00f3tka rozmowa ze znajomym ksi\u0119dzem, W\u0142ochem pracuj\u0105cym w Watykanie,\nkt\u00f3ry, bynajmniej, nie a\u017c tak dawno doktoryzowa\u0142 si\u0119 z patrystyki. Ostatnio\nwspomnia\u0142em mu o podej\u015bciu \u201enarracyjnym\u201d czy \u201enarratologicznym\u201d do Biblii. Na co\nodpowiedzia\u0142: \u201enarratologia? pierwsze s\u0142ysz\u0119, 15 lat temu, gdy studiowa\u0142em inne\nmetody by\u0142y w modzie. Doprawdy, w biblistyce panuj\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju \u2018mody\u2019.\u201d To\nstwierdzenie dobrze oddaje stosunek do biblistyki panuj\u0105cy w\u015br\u00f3d duchownych.\nBierze si\u0119 on cz\u0119sto z niewiedzy i z niezrozumienia pracy egzegetycznej. Owa\nnieufno\u015b\u0107 by\u0142a obecna w latach 60\u2019 zesz\u0142ego stulecia jest te\u017c obecna i dzisiaj.\nNiniejszy przyczynek ma za zadanie uczyni\u0107, cho\u0107 w ma\u0142ym zakresie, bardziej\nzrozumia\u0142\u0105 biblistyk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

            Przede wszystkim, je\u015bli rozumiemy\nmod\u0119 jako kr\u00f3tkotrwa\u0142e upodobanie pewnej nowo\u015bci w jakiej\u015b dziedzinie to z\npewno\u015bci\u0105 w biblistyce nie istniej\u0105 mody. Co bardziej znacz\u0105ce zmiany w\negzegezie pochodz\u0105 z odkry\u0107 archeologicznych albo lingwistycznych, a nie na zasadzie\nkaprysu jakiego\u015b biblisty. Z tego powodu, na przyk\u0142ad, bardzo donios\u0142e\nznaczenie dla rozumienia hebrajskiego mia\u0142o odkrycie j\u0119zyka ugaryckiego czy wcze\u015bniej\nakadyjskiego. Opracowanie literatury babilo\u0144skiej r\u00f3wnie\u017c posiada\u0142o niema\u0142\u0105\nwarto\u015b\u0107. Metody biblijne, natomiast, nie nast\u0119powa\u0142y po sobie na zasadzie\nprzypadku, ale by\u0142y efektem ewolucji, kiedy to dostrzegano granice jednego\npodej\u015bcia i potrzeb\u0119 jego uzupe\u0142nienia.[3]<\/a>\nPrawd\u0105 jest, \u017ce przez bez ma\u0142a wiek metoda historyczno-krytyczna by\u0142a\ndominuj\u0105c\u0105. Jej zadaniem by\u0142o zrekonstruowanie historycznych okoliczno\u015bci, w\nkt\u00f3rych powsta\u0142 tekst biblijny. Pytania przynale\u017c\u0105ce do owego podej\u015bcia s\u0105 jak\nnajbardziej s\u0142uszne: kiedy zosta\u0142 napisany dany tekst? przez kogo? w jakich\nokoliczno\u015bciach? kto jest adresatem listu? itp. Dzi\u0119ki temu podej\u015bciu sta\u0142a si\u0119\nmo\u017cliwa datacja NT, jak na przyk\u0142ad dzi\u0119ki odkryciu notatki Galliona,\nprokonsula Achai z roku 51-52 po Chr. dzi\u0119ki czemu mo\u017cna by\u0142o datowa\u0107 1 i 2\nKor, a tak\u017ce ca\u0142y NT. W \u0142onie metody historyczno-krytycznej zrodzi\u0142a si\u0119\nkrytyka \u017ar\u00f3de\u0142 (Source criticism), kt\u00f3ra bra\u0142a pod uwag\u0119 r\u00f3\u017cne mo\u017cliwe \u017ar\u00f3d\u0142a z\ntradycji ustnej czy pisemnej stanowi\u0105ce baz\u0119 dla autor\u00f3w biblijnych. Jak to z\nka\u017cd\u0105 metod\u0105 bywa, tak\u017ce krytyka \u017ar\u00f3de\u0142 posiada swoj\u0105 chwalebn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. S\u0142ynny\npodzia\u0142 na cztery \u017ar\u00f3d\u0142a pi\u0119cioksi\u0119gu (J-Jahwista, E-Elohista,\nD-deuteronomista, P-\u017ar\u00f3d\u0142o kap\u0142a\u0144skie) zawdzi\u0119czamy temu podej\u015bciu do lektury\nBiblii.[4]<\/a>\nNawet je\u015bli czasem stosowanie tej metody prowadzi do w\u0105tpliwych konkluzji, do\ndzi\u015b jest ona wa\u017cnym elementem pracy egzegetycznej.<\/p>\n\n\n\n

            W \u0142onie samej metody historycznej\nzrodzi\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce w badaniu Biblii trzeba czego\u015b wi\u0119cej. Nie oznacza\nto bynajmniej, \u017ce owa metoda zawiod\u0142a albo \u017ce jej rezultaty by\u0142y bez znaczenia.\nZdano sobie po prostu spraw\u0119, \u017ce brakuje studiowania Biblii jako dzie\u0142a\nliterackiego. Wraz z t\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, Pismo \u015awi\u0119te przesta\u0142o by\u0107 w pierwszym\nrz\u0119dzie \u201edokumentem\u201d do badania naukowego, przedmiotem bada\u0144 dla teolog\u00f3w, ale\nliteratur\u0105. Przecie\u017c, ewangeli\u015bci nie pisali traktatu filozoficznego, ale\nopowie\u015b\u0107 o Jezusie. Wielkie prawdy teologiczne zosta\u0142y zamkni\u0119te w formie\nopowiadania. Zacz\u0119to rozr\u00f3\u017cnia\u0107 r\u00f3\u017cne rodzaje literackie obecne w Biblii. Z\ntego po\u0142\u0105czenia metody historyczno-krytycznej, zw\u0142aszcza krytyki \u017ar\u00f3de\u0142 i\nkrytyki literackiej zrodzi\u0142a si\u0119 krytyka form (Formgeschichte), kt\u00f3ra\nrozpocz\u0119\u0142a poszukiwanie czego\u015b, co wyra\u017camy s\u0142ynnym terminem – \u201eSitz im Leben\u201d.\nNieodzownie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 te poj\u0119cia z tw\u00f3rc\u0105 tej metody i wielkim erudyt\u0105, kt\u00f3rym\nby\u0142 Herman Gunkel. \u00d3w romantyk (nie w sentymentalnym sensie tego s\u0142owa, ale przedstawiciel\nhermeneutyki romantycznej) podkre\u015bla\u0142 rol\u0119 intuicji, wra\u017cliwo\u015bci i pi\u0119kna w\nczytaniu Biblii. \u201eEgzegeza jest w najwy\u017cszym sensie bardziej sztuk\u0105\nni\u017c nauk\u0105.\u201d (\u201eExegese im h\u00f6chsten Sinne ist mehr eine Kunst als eine\nWissenschaft\u201d) – mawia\u0142. W tym czasie analizowano przede wszystkim poszczeg\u00f3lne opowiadania,\nperykopy w izolacji od ca\u0142o\u015bci dzie\u0142a. Pytaniem naczelnym by\u0142o: do czego\nzapraszaj\u0105 czytelnika poszczeg\u00f3lne fragmenty w Biblii w swojej szacie\nliterackiej? Jakiej odpowiedzi, reakcji od czytelnika oczekuj\u0105? Jak\u0105 strun\u0119 w\nnaszym sercu i umy\u015ble poruszaj\u0105? \u201cWer Jesaja erkl\u00e4re m\u00fcsse tr\u00e4umen er sei Jesaja\u201c(\u201ekto\nobja\u015bnia Izajasza, musi \u015bni\u0107, wyobra\u017ca\u0107 sobie, \u017ce jest Izajaszem\u201d) \u2013 oto nast\u0119pny\nz aforyzm\u00f3w Gunkla.<\/p>\n\n\n\n

            Nast\u0119pnym krokiem w rozwoju egzegezy\nby\u0142a krytyka redakcji (Redaction criticism). Formgeschichte jakby pod\u015bwiadomie\ntraktowa\u0142a autor\u00f3w biblijnych jako \u201ekolekcjoner\u00f3w\u201d opowie\u015bci, \u017ar\u00f3de\u0142, z kt\u00f3rych\nkorzystali. Krytyka redakcji zacz\u0119\u0142a dostrzega\u0107, \u017ce, przecie\u017c, istnieje pewna\nmy\u015bl og\u00f3lna, kt\u00f3ra spina w jedn\u0105, sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lne perykopy. Innymi\ns\u0142owy: autorzy biblijni byli autorami w pe\u0142nym sensie tego s\u0142owa. Nie zbierali\ntylko zas\u0142yszanych informacji sk\u0105din\u0105d, ale przekazywali swoj\u0105 teologi\u0119.\nAran\u017cacja perykop w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 jest ich autorskim projektem, dlatego nale\u017cy\npodda\u0107 szczeg\u00f3lne analizie te fragmenty Pisma, kt\u00f3re nosz\u0105 znamiona\n\u201eredakcyjnej\u201d dzia\u0142alno\u015bci autora, by m\u00f3c zobaczy\u0107 jego intencj\u0119, my\u015bl\nprzewodni\u0105 i teologi\u0119, kt\u00f3r\u0105 wyznaje. Bardzo blisko krytyki redakcji jest\nintryguj\u0105ce i dziwne s\u0142owo \u2013 narratologia. Jednak\u017ce, zamiast podawa\u0107 definicj\u0119\ni teorie \u201enarratologiczne\u201d przejd\u017amy do czytani Biblii.[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Prezentacja Jezusa w\n\u015bwi\u0105tyni\u2013 \u0141k 2,22-40<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Scena\nofiarowania w \u015bwi\u0105tyni jest pi\u0119knym i jakby niedocenianym fragmentem ewangelii\ndzieci\u0144stwa.[6]<\/a> Wersety 22-24 stanowi\u0105 wprowadzenie\ndo opowiadania. Szczeg\u00f3lnie werset 22 nadaje ton ca\u0142emu opowiadaniu:<\/p>\n\n\n\n

Gdy\npotem up\u0142yn\u0119\u0142y dni ich oczyszczenia wed\u0142ug Prawa Moj\u017ceszowego, przynie\u015bli Je do\nJerozolimy, aby Je przedstawi\u0107 Panu.<\/p>\n\n\n\n

Wiemy\nod razu co jest celem, a w zasadzie celami podr\u00f3\u017cy: oczyszczenie oraz\nprzedstawienie Jezusa Panu, kt\u00f3re jest celem nadrz\u0119dnym. Trudno jest zrozumie\u0107,\njednak\u017ce, co by mog\u0142o oznacza\u0107 \u201eich\u201d oczyszczenie, poniewa\u017c jakkolwiek\noczyszczenie matki po porodzie od nieczysto\u015bci rytualnej jest absolutnie\nzrozumia\u0142e, to nie znajdujemy w Biblii ani jednego przypadku \u201eoczyszczenia\u201d\npierworodnego syna albo ojca dziecka. Oczyszczenie matki dokonywa\u0142o si\u0119 w\nJerozolimie, ale obecno\u015b\u0107 dziecka nie by\u0142a w tym momencie potrzebna. Poza tym,\n\u201eofiarowanie Jezusa\u201d, a w sensie technicznym poprawnym terminem by\u0142oby\n\u201eodkupienie\u201d (Wj 13,1-2.11-16; Lb 18,15-16; r\u00f3wnie\u017c termin na u\u017cycie\noczyszczenia Maryi nie jest terminem technicznym) nie musia\u0142o si\u0119 odby\u0107 w\nJerozolimie, poniewa\u017c nie zawiera\u0142o w sobie \u017cadnego rytu \u015bwi\u0105tynnego (co jest\ntym bardziej zdumiewaj\u0105ce w kontek\u015bcie w.27 \u201eZa natchnieniem wi\u0119c Ducha\nprzyszed\u0142 do \u015bwi\u0105tyni. A gdy Rodzice wnosili Dzieci\u0105tko Jezus, aby post\u0105pi\u0107 z Nim\nwed\u0142ug zwyczaju Prawa\u201d). Wymaga\u0142o, natomiast, ofiary pi\u0119ciu szekli, o kt\u00f3rej\nnie ma mowy w opowiadaniu, mimo \u017ce ewangelista wspomina o ofierze za\noczyszczenie. Aby znale\u017a\u0107 odpowiedzi na te kwestie, czytelnik musi przebrn\u0105\u0107\nprzez ca\u0142o\u015b\u0107 opowiadania. W ka\u017cdym razie, przeczytawszy wst\u0119p do narracji, oczekujemy\ndw\u00f3ch rzeczy, kt\u00f3re maj\u0105 si\u0119 dokona\u0107 zgodnie z Prawem Moj\u017ceszowym: ofiarowania\nJezusa Panu oraz oczyszczenia Maryi.<\/p>\n\n\n\n

            Historia rozwija si\u0119 zaskakuj\u0105co. W\nnast\u0119pnych wersetach 25-35 g\u0142\u00f3wn\u0105 postaci\u0105 jest Symeon. W nast\u0119pnej scenie (ww.\n36-38) dominuje inna posta\u0107 przedstawiona pieczo\u0142owicie czytelnikowi- prorokini\nAnna. Zako\u0144czenie opowiadania (ww. 39-40) zapewnia czytelnik\u00f3w, \u017ce wszystko\ndokona\u0142o si\u0119 zgodnie z prawem Pa\u0144skim, ca\u0142a rodzina wraca do Jerozolimy, Jezus\nwzrasta w \u0142asce. Jednak\u017ce nie mamy oczekiwanego opisu ani rytu oczyszczenia,\nani momentu prezentacji Jezusa. Mimo, \u017ce autor zapewnia nas, \u017ce wszystko\ndokona\u0142o si\u0119 zgodnie z prawem Moj\u017ceszowym a\u017c pi\u0119\u0107 razy (3 razy we wprowadzeniu\nww.22.23.24 oraz w.27 i w zako\u0144czeniu- w.39; jednak u\u017cywa r\u00f3\u017cnych okre\u015ble\u0144 –\nprawo Moj\u017ceszowe, Pa\u0144skie, zwyczaj prawa) nie zamieszcza opisu tego, co wydaje\nsi\u0119 najwa\u017cniejsze. Czytelnik uwa\u017cny mo\u017ce, zatem, zada\u0107 nast\u0119puj\u0105ce pytania:\ndlaczego opowiadanie o prezentacji Jezusa nie zawiera w sobie opisu tego\nzdarzenia? Podobnie: dlaczego nie zawiera opisu oczyszczenia Maryi? Skoro autor\ntyle razy zapewnia, \u017ce wszystko dokonuje si\u0119 zgodnie z prawem, dlaczego nie\nzamieszcza opisu tego zdarzenia, by ostatecznie nas zapewni\u0107, \u017ce naprawd\u0119 tak\nby\u0142o? Skoro wszystko jest zgodne z prawem, co oznaczaj\u0105 napi\u0119cia zwi\u0105zane z\nprzepisami prawa dotycz\u0105ce wersetu 22 – kto ma by\u0107 oczyszczony oraz co oznacza\nprezentacja Jezusa? W wersecie 39 jest napisane, \u017ce \u201ewype\u0142nili wszystko wed\u0142ug\nprawa\u201d \u2013 zatem, co wype\u0142nili? Jaka jest rola \u201edominuj\u0105cych\u201d postaci w narracji:\nSymeona i Anny? W jaki spos\u00f3b ich dzia\u0142anie wi\u0105\u017ce si\u0119 z tematem prezentacji i\noczyszczenia? Jaka jest relacja mi\u0119dzy pos\u0142usze\u0144stwem wobec przepis\u00f3w prawa a\nprezentacj\u0105 i oczyszczeniem? R\u00f3wnie intryguj\u0105cym pytaniem jest kwestia jeszcze\nbardziej zasadnicza: dlaczego prezentacja Jezusa jest umieszczona w kontek\u015bcie\noczyszczenia?<\/p>\n\n\n\n

            Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 jak r\u00f3\u017cne s\u0105 te\npytania od tych, kt\u00f3rych by\u015bmy si\u0119 spodziewali po innych metodach analizy. Nie\nzadajemy pyta\u0144 historyczno-krytycznych: czy rzeczywi\u015bcie tak by\u0142o? czy jest to\nmo\u017cliwe, \u017ce oczyszczenie matki jest powi\u0105zane z ofiarowaniem dziecka Panu?\njakie w tym czasie obowi\u0105zywa\u0142y przepisy prawa reguluj\u0105ce te kwestie? by\u0107 mo\u017ce\n\u0141ukasz nie zna\u0142 ich dobrze? a mo\u017ce \u015bwiadomie je zmodyfikowa\u0142? czy jest mo\u017cliwe,\n\u017ceby jaka\u015b prorokini przebywa\u0142a cz\u0119sto w \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej? czy s\u0105 takowe\nprzyk\u0142ady poza Bibli\u0105? czy mamy dane historyczne o postaci Symeona? etc.<\/p>\n\n\n\n

Nie interesuje nas tak\u017ce krytyka \u017ar\u00f3de\u0142 z jej\nzainteresowaniami: sk\u0105d \u015bw. \u0141ukasz czerpa\u0142 informacje o zdarzeniu? z jakiej\ntradycji pochodzi hymn Symeona z ww. 29-32? czy pochodzi z tradycji ustnej czy\njest kompozycj\u0105 \u0141ukaszow\u0105? czy mamy jakie\u015b analogie w innych dzie\u0142ach\nliterackich biblijnych i pozabiblijnych? Czy proroctwo z ww. 34-35 jest dzie\u0142em\nredakcyjnym \u0141ukasza czy mo\u017ce pochodzi z tradycji ustnej? Formgeschichte\nposz\u0142aby krok dalej: Je\u015bli te fragmenty nie s\u0105 \u0141ukaszowe, co m\u00f3wi\u0105 nam o \u015brodowiskach,\nz kt\u00f3rych pochodz\u0105- jakie Sitz im Leben posiadaj\u0105? jaki by\u0142 proces od ich\npowstania do zamieszczenia w ewangelii? jaki maj\u0105 gatunek literacki? hymn\nSymeona pochodzi z tradycji prorockiej czy mo\u017ce z liturgii? do jakiej reakcji poszczeg\u00f3lne\nfragmenty wzywaj\u0105 czytelnika? jak mogliby\u015bmy zakwalifikowa\u0107 gatunek literacki\nca\u0142ego opowiadania?<\/p>\n\n\n\n

Krytyka redakcji podj\u0119\u0142aby temat z nieco innej\nstrony: jaka my\u015bl autora kryje si\u0119 za jego redakcj\u0105 poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w\ntradycji, kt\u00f3re otrzyma\u0142? jakie charakterystyczne cechy jego teologii s\u0105 obecne\nw opisywanym fragmencie? co \u0142\u0105czy ten fragment z reszt\u0105 ewangelii? jakie inne\nfragmenty odpowiadaj\u0105 tematycznie scenie ofiarowania Jezusa?<\/p>\n\n\n\n

Nie zadajemy tych wszystkich pyta\u0144, bynajmniej nie\ndlatego, \u017ce s\u0105 niewa\u017cne. W pewnym sensie w naszej dotychczasowej analizie,\nwykorzystywali\u015bmy przecie\u017c rezultaty bada\u0144 innych metod badawczych. Nasze\nrozwa\u017cania o oczyszczeniu i prezentacji Jezusa wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z metod\u0105\nhistoryczno-krytyczn\u0105. Kiedy dostrzegli\u015bmy, \u017ce scena z Symeonem i druga z Ann\u0105\nposiadaj\u0105 swoj\u0105 charakterystyk\u0119, post\u0119powali\u015bmy wedle metod krytyki \u017ar\u00f3de\u0142.\n\u201eRefren\u201d opowiadania- post\u0119powanie zgodne z prawem, jest by\u0107 mo\u017ce redakcj\u0105\n\u0141ukaszow\u0105. Jednak\u017ce nie zajmowali\u015bmy si\u0119 tymi kwestiami szczeg\u00f3\u0142owo, poniewa\u017c\npytania \u201enarracyjne\u201d maj\u0105 inny charakter. Dotycz\u0105 kwestii nast\u0119puj\u0105cych: co\njest g\u0142\u00f3wnym problemem w tek\u015bcie do rozwi\u0105zania? jaki jest g\u0142\u00f3wny w\u0105tek\nporuszony w historii? jakie jest jego rozwi\u0105zanie? czy g\u0142\u00f3wnym w\u0105tkiem jest\nrozpoznanie postaci czy rozwi\u0105zanie problematycznej sytuacji (plot of\nresolution or plot of revelation)? jaka jest rola poszczeg\u00f3lnych detali tekstu,\nczasu, miejsca akcji? jak s\u0105 zaprezentowane postacie? kt\u00f3re dzia\u0142anie jest\nnajwa\u017cniejsze? kt\u00f3ra posta\u0107 jest najwa\u017cniejsza? jakie jest znaczenie tekstu? co\njest jego szczeg\u00f3ln\u0105 charakterystyk\u0105? Skoro zosta\u0142 napisany posiada swoj\u0105\nwyj\u0105tkowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra go wyr\u00f3\u017cnia od wszystkich innych perykop w ewangelii. W jaki\nspos\u00f3b funkcjonuje \u00f3w fragment w micro- i macro-kontek\u015bcie? jak jest powi\u0105zany\ntematycznie z ewangeli\u0105 dzieci\u0144stwa Jezusa i z ca\u0142ym dzie\u0142em \u0141ukasza?<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3\u0107my do rozwa\u017ca\u0144 na temat \u0141k 2,22-40 i do pytania\ng\u0142\u00f3wnego: co jest prezentacj\u0105 i oczyszczeniem? Owszem, Jezus jest przedstawiony\nPanu (czasownik grecki paristemi, w.22 oznacza: odda\u0107 do kogo\u015b dyspozycji, zaprezentowa\u0107,\nprzedstawi\u0107, ofiarowa\u0107, zademonstrowa\u0107, a tak\u017ce by\u0107 obecnym) ale tak\u017ce\nczytelnikowi. Symeon i Anna prezentuj\u0105 nam s\u0142owem i czynami kim jest Jezus. W\npierwszych rozdzia\u0142ach ewangelii \u0141ukasza jest to najbardziej kompletna\nprezentacja, charakteryzacja Jezusa. Co wi\u0119cej, jest to jedyny fragment w ca\u0142ym\ndziele, gdzie o Jezusie \u015bwiadcz\u0105 dwie postacie. Jest to te\u017c pierwszy fragment u\n\u0141ukasza, gdzie misja Jezusa jest przedstawiona w spos\u00f3b wyra\u017any jako misja\nuniwersalna, do wszystkich narod\u00f3w. Jezus jest Mesjaszem, kt\u00f3rego cechy s\u0105\npodane explicite, a tak\u017ce jego los proroka, kt\u00f3ry jest nie tylko rozpoznany,\nale tak\u017ce odrzucony. Jest r\u00f3wnie\u017c oczyszczenie! Miecz, kt\u00f3ry przeszyje dusz\u0119\nMaryi mo\u017ce by\u0107 interpretowany na wiele sposob\u00f3w. Jednak\u017ce, jest form\u0105\noczyszczenia r\u00f3wnie\u017c, ale nie rytualnego. Maryja zostaje jakby \u201eoczyszczona\u201d z\nwyobra\u017ce\u0144 na temat swego Syna. Wraz z ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c czytelnik rozumie od samego\npocz\u0105tku ewangelii, \u017ce mesjasz jest mesjaszem pokornym, a nie triumfuj\u0105cym\npolitycznie wybawc\u0105. Tym samym prezentacja Jezusa jest zarazem \u201eoczyszczeniem\u201d ludzkich\nwyobra\u017ce\u0144 o Nim. Symeon i Anna mog\u0105 symbolizowa\u0107 oczekuj\u0105cego Izraela, Jezus\njest wype\u0142nieniem oczekiwa\u0144 Starego Testamentu, jego przyj\u015bcie jest \u201ezgodne z\nprawem\u201d, ale nie jest zgodne z t\u0105 interpretacj\u0105 tego prawa, kt\u00f3re Go odrzuci\u0142o.\nBy\u0107 mo\u017ce z tego powodu \u015bw. \u0141ukasz nie oddaje w stu procentach wiernie\n\u017cydowskich zwyczaj\u00f3w oczyszczenia i prezentacji dziecka w \u015bwi\u0105tyni. Ewangelista\nwykorzystuje jako t\u0142o prawo, Jerozolim\u0119, \u015bwi\u0105tyni\u0119, obrz\u0119dy \u017cydowskie, czyli\n\u201eesencj\u0119\u201d ich religii, by pokaza\u0107 du\u017co wa\u017cniejsz\u0105 rzecz odno\u015bcie tego, kim jest\nJezus. W Nim znajdujemy wype\u0142nienie oczekiwa\u0144 mesja\u0144skich zgodnie z prawem, ale\nOn sam zarazem jest Kim\u015b wi\u0119kszym ni\u017c samo prawo. Nie ma potrzeby opisywania\nrytu \u201eofiarowania\u201d Jezusa w \u015bwi\u0105tyni, poniewa\u017c On od pocz\u0105tku jest, by\u0142 zawsze z\nOjcem (wszak m\u00f3wi o tym wprost w nast\u0119pnej scenie – \u0141k 2,49). Wi\u0119<\/a>\u017a Jezusa z Ojcem jest wa\u017cniejsza ni\u017c akt ofiarowania\n(by\u0107 mo\u017ce dlatego te\u017c nie ma mowy o ofierze pi\u0119ciu szekli). Natomiast, co jest\nwa\u017cne – Jezus nie przyszed\u0142 obali\u0107 prawo, ale je wype\u0142ni\u0107. Jest Mesjaszem\nwype\u0142niaj\u0105cym prawo, ale zarazem opieraj\u0105cym si\u0119 jego \u00f3wczesnej interpretacji.<\/p>\n\n\n\n

Gdybym mia\u0142 wskaza\u0107 jedn\u0105 naczeln\u0105 regu\u0142\u0119\n\u201enarracyjn\u0105\u201d by\u0142oby to: \u201ethe narrative is the meaning\u201d, opowiadanie jest\nznaczeniem. Innymi s\u0142owy, nale\u017cy czyta\u0107 tekst uwa\u017cnie i nie szuka\u0107 \u017cadnego\nukrytego sensu poza nim. Narracja tworzy pewien \u015bwiat, w kt\u00f3rym czytelnik\npowinien si\u0119 dobrze orientowa\u0107, czyta\u0107 go wnikliwie. Jest niezwykle istotne, co\njest opisane i jak jest opisane, co jest g\u0142\u00f3wnym problemem w tek\u015bcie i co jest\njego rozwi\u0105zaniem. Ca\u0142o\u015b\u0107 relacji mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi elementami obecnymi w\ndanej narracji sk\u0142ada si\u0119 na sens opowiadania, kt\u00f3ry jest tym, co chcia\u0142 nam\nprzekaza\u0107 autor, a tak\u017ce tym, co m\u00f3wi do nas Pan B\u00f3<\/a>g.<\/p>\n\n\n\n

Ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, nasza wiara, teologia i\nKo\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuj\u0105 biblistyki, czyli po prostu rzetelnej refleksji na temat\nS\u0142owa. To nie jest tak, \u017ce potrzebujemy \u201ewlania ducha w trupa biblistyki\u201d, jak\nto wynika z cytatu pocz\u0105tkowego. Nie potrzebujemy r\u00f3wnie\u017c jakiej\u015b syntezy\nduchowo\u015bci z nauk\u0105. Potrzebujemy tego, o czym m\u00f3wi\u0142 ks. Krzysztof Grzywocz, \u017ce\nKo\u015bci\u00f3\u0142 potrzebuje dobrej teologii, dobrej duchowo\u015bci, dobrej psychologii, ale\ntak\u017ce dobrej biblistyki, kt\u00f3re si\u0119 wzajemnie warunkuj\u0105. Bez tej ostatniej\nryzykujemy zawsze nadmiern\u0105 \u201espirytualizacj\u0105\u201d Pisma. Z drugiej strony,\noczywi\u015bcie, nadmierna naukowo\u015b\u0107 grozi wyp\u0142ukaniem S\u0142owa ze zbawczej tre\u015bci. \u017badna\nz metod analizowania Biblii, nie jest efektem mody panuj\u0105cej w danym momencie\nhistorycznym, ale wyrazem przekonania, \u017ce ka\u017cda epoka posiada nowe wyzwania, na\nkt\u00f3re trzeba odpowiedzie\u0107. Z tego powodu r\u00f3\u017cne metody biblijne powstaj\u0105ce na\nprzestrzeni dziej\u00f3w, posiadaj\u0105 swoj\u0105 ewolucj\u0119 i rozw\u00f3j, nieuniknione\nograniczenia i niezaprzeczalne atuty. R\u00f3wnie\u017c ostatnia z nich – narratologia,\njest kolejnym etapem w lepszym rozumieniu tego, co Pan B\u00f3g chce nam powiedzie\u0107\ndzisiaj. Zatem: \u201enie b\u00f3j si\u0119, Drogi Czytelniku, biblistyka nie jest straszna\u201d.<\/p>\n\n\n\n

ks. Wojciech Wasiak                                                                                    luty\n2018
<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> G. Rafi\u0144ski, Tajemnica osoby \u015bw. Paw\u0142a, Christianitas Antiqua<\/em> vol. III (2010), 37.             <\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a>\nKr\u00f3tk\u0105 notk\u0119 biograficzn\u0105 ojca Lyonnet\u2019a sporz\u0105dzi\u0142 ks. prof. W. Chrostowski,\nkt\u00f3ry wypowiada si\u0119 z wielk\u0105 estym\u0105 o swoim profesorze:<\/p>\n\n\n\n

\nhttp:\/\/bazhum.muzhp.pl\/media\/\/files\/Collectanea_Theologica\/Collectanea_Theologica-r1991-t61-n2\/Collectanea_Theologica-r1991-t61-n2-s175-177\/Collectanea_Theologica-r1991-t61-n2-s175-177.pdf\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n

[3]<\/a> Por. M. A. POWELL, What is Narrative Criticism? <\/em>(Minneapolis\n1990).<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a>\nObecnie, jednak, ta teoria jest mocno modyfikowana; por. J.L. Ska,\nIntroduction to Reading the Pentateuch<\/em>\n(Roma 2006), 127-161.<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a>\nNie znam niestety \u017cadnego podr\u0119cznika do narratologii biblijnej w j\u0119zyku\npolskim. Podaj\u0119, natomiast, podstawowe pozycje w j\u0119zyku angielskim i jedn\u0105 we\nw\u0142oskim: R. Alter, The Art of\nBiblical Narrative <\/em>(New York 1981); M. A. POWELL,\nWhat is Narrative Criticism? <\/em>(Minneapolis 1990); D. F. TOLMIE, Narratology and Biblical Narrative: a Practical Guide <\/em>(Atlanta\n1998); J. L. SKA, Our\nfathers have told us <\/em>(Roma 2000); J. L. RESSEGUIE, Narrative Criticism of the New\nTestament <\/em>(Grand Rapids 2005); D. MARGUERAT – Y. VAN BOURQUIN, Per leggere i racconti biblici <\/em>(Roma 2011).  <\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a>\nPierwsza monografia po\u015bwi\u0119cona w ca\u0142o\u015bci tej perykopie ukaza\u0142a si\u0119 dopiero w\nroku 2016 i jest doktoratem obronionym na Biblicum: A. G. SERRANO, The Presentation in the Temple. The\nnarrative Function of Lk 2:22-39 in Luke-Acts <\/em>(Roma 2016). Wbrew autorowi,\nsk\u0142aniam si\u0119 do w\u0142\u0105czenia wersetu 40 do perykopy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            Powy\u017cszy cytat jest cz\u0119\u015bci\u0105 popularnego \u017cartu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by by\u0107 z powodzeniem uznany za symbol nieufno\u015bci wobec rzekomo \u201eniejasnej\u201d pracy biblist\u00f3w. S\u0105dz\u0119, nie bez podstaw, \u017ce pewna cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0119\u017cy (by\u0107 mo\u017ce te\u017c wiernych \u015bwieckich) odznacza si\u0119 niech\u0119ci\u0105 do \u201erewelacji\u201d wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy Pisma, kt\u00f3rzy mieliby podwa\u017ca\u0107 podwaliny wiary w S\u0142owo Bo\u017ce. Niema\u0142\u0105 rol\u0119 w powstaniu tej … Czytaj dalej \u201eNie b\u00f3j si\u0119, Maryjo, jestem tylko rodzajem literackim\u201d przyczynek do rozwa\u017ca\u0144 o dziwnym s\u0142owie w biblistyce \u2013 narratologii<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-201","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=201"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/201\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=201"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=201"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.szumwiatru.pl\/szumwiatru\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=201"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}